MaagDarmLever.nl

Anatomie en aandoeningen binnen het MDL-gebied.

MaagDarmLever.nl

Alvleesklierontsteking (pancreatitis)

pancreatitis alvleesklierontstekingDe alvleesklier produceert spijsverteringsenzymen. Deze worden via buisjes naar de dunne darm geleid, alwaar zij geactiveerd worden hun werk gaan doen.

Bij acute alvleesklierontsteking (ook wel pancreatitis genoemd) worden de spijsverteringsenzymen al in de alvleesklier zelf geactiveerd. Daardoor gaan de enzymen niet het voedsel verteren, maar de alvleesklier zelf!

Het weefsel van de alvleesklier wordt langzaam maar zeker door haar eigen product ‘opgegeten’.

Er zijn twee vormen van acute alvleesklierontsteking: oedemateuze pancreatitis en necrotiserende pancreatitis.

Oedemateuze pancreatitis

Oedemateuze pancreatitis komt het meeste voor. Ongeveer 80% van de patiënten met acute pancreatitis heeft deze variant. Het is een milde vorm van pancreatitis, waarbij de alvleesklier is opgezwollen door het zich ophopen van vocht. De vooruitzichten van deze vorm zijn gunstig.

Necrotiserende pancreatitis

De ernstigere vorm van alvleesklierontsteking is necrotiserende pancreatitis. Deze vorm kan gepaard gaan met het afsterven van klierweefsel. Ook kunnen de bloedvaten in de alvleesklier worden aangetast, waardoor bloedingen kunnen ontstaan. De vooruitzichten van deze variant zijn veel minder gunstig.

Necrotiserende pancreatitis is weer onder te verdelen in 3 varianten:

Necrotiserende pancreatitis met acute vochtophopingen

In de beginfase kunnen er vochtophopingen in of in de omgeving van de alvleesklier ontstaan. In ongeveer de helft van de gevallen verdwijnen deze vochtophopingen vanzelf.

Necrotiserende pancreatitis met postacute pseudocysten

Soms ontstaan er als gevolg van de ontsteking, pseudocysten. Dit zijn holtes met een duidelijke wand, die gevuld zijn met wondvocht. Door de druk die de pseudocysten op omliggende organen uitoefenen, wordt de pijn heviger. De pseudocysten verdwijnen eveneens in ongeveer de helft van de gevallen vanzelf, maar ze kunnen wel heel lang blijven zitten.

Necrotiserende pancreatitis met pancreasabcesvorming

De derde mogelijkheid is, dat er in het afgestorven alvleesklierweefsel een ontsteking ontstaat als gevolg van bacteriën.

De klachten bij een acute alvleesklierontsteking

Een aanval van acute alvleesklierontsteking kenmerkt zich vooral door plotseling optredende hevige buikpijn in de bovenbuik. De pijn kan uitstralen naar de linkerzij of linkerschouder of naar de rug. Patiënten hebben hierbij vaak de neiging om voorover te gaan zitten, met de knieën opgetrokken tegen de borst. Door deze houding ontstaat er minder druk op de buik, waardoor de pijn iets kan afnemen.

Ook is er vaak sprake van misselijkheid en braken. Na een maaltijd verergeren deze klachten. Koorts en een snelle, oppervlakkige ademhaling zijn eveneens een algemeen voorkomende klachten bij acute pancreatitis.

In ernstige gevallen kan er ‘ileus’ ontstaan. Ileus is het uitvallen van de bewegingen van de darm, waardoor de darmpassage verstoord wordt. Dit veroorzaakt een dikke buik, uitblijven van ontlasting, braken en uiteindelijk hoge koorts en soms zelfs shock.

Als de acute pancreatitis het gevolg is van galstenen kan er ‘geelzucht’ optreden, waarbij het oogwit en de huid gelig verkleuren.

Als er bloedingen optreden in de alvleesklier, kunnen er op specifieke plaatsen verkleuringen van de huid ontstaan: rond de navel (‘teken van Cullen’) en in de zij (‘teken van Grey-Turner’).

Bij een zeer ernstig verloop van de acute ontsteking, kan de patiënt verward raken en in zelfs in shock.

De oorzaak van acute alvleesklierontsteking

Er zijn verschillende oorzaken bekend van een acute alvleesklierontsteking (acute pancreatitis).

De meest voorkomende oorzaken zijn verstopping van de alvleesklier door galstenen (in 40% van de gevallen) en alcoholmisbruik (30%). In 20% van de gevallen is de oorzaak onbekend. Men spreekt dan van idiopathische pancreatitis.

De resterende 10% van de oorzaken is zeer divers. Zo zijn daar bijvoorbeeld:

  • Verwonding/beschadiging van de alvleesklier door een ongeluk of operatie
  • Een stofwisselingsziekte
  • Gebruik van bepaalde medicijnen
  • Een doorbloedingsstoornis
  • Een tumor in of nabij de alvleesklier

Het stellen van de diagnose acute alvleesklierontsteking

Er zijn verschillende manieren om acute alvleesklierontsteking aan te tonen.

Laboratoriumonderzoek

De eerste dagen na het begin van de ontsteking is het gehalte aan o.a. de enzymen amylase en lipase in het bloed sterk verhoogd.

Röntgenfoto

Bij een ernstige vorm van acute alvleesklierontsteking kan een obstructie in de darm (ileus genaamd) via een normale röntgenfoto waargenomen worden.

CT-scan

Na enkele dagen kan, indien de klachten nog niet duidelijk verbeterd zijn, via een CT-scan de aard van de ontsteking worden waargenomen (oedemateuze of necrotiserende pancreatitis).

ERCP (Endoscopische Retrograde Cholangio- en Pancreaticografie

Het ERCP is een endoscopisch onderzoek, waarbij galstenen in de gal- of alvleesklierafvoergang kunnen worden ontdekt en verwijderd.

Behandeling van acute alvleesklierontsteking

Het belangrijkste bij de behandeling van acute alvleesklierontsteking is het wegnemen van de oorzaak. Bijvoorbeeld het verwijderen van galstenen, het stoppen met drinken van alcohol, het behandelen van een stofwisselingsziekte of bloedingsstoornis of het vervangen van schadelijke medicijnen.

Daarnaast worden de klachten bestreden (met name pijnstilling) en moeten complicaties worden voorkomen.

Als de oorzaak niet bekend is, dan zal de behandelend arts afhankelijk van de klachten eerst afwachten hoe de ontsteking zich ontwikkelt. Gedurende de eerste dagen mag de patiënt meestal niet eten. Via een infuus wordt veel vocht toegediend. Het maagsap kan vanuit de maag naar buiten worden afgevoerd via een slang die door de neus naar buiten wordt gebracht.

Als een patiënt niet binnen enkele dagen opknapt, wordt sondevoeding toegediend via een darmsonde. Als de patiënt dit verdraagt, wordt hierna begonnen met lichte voeding. Vervolgens als alles goed blijft gaan kan dit snel uitgebreid worden naar normale voeding.

Meestal geneest men binnen 2 weken

Als er ernstige complicaties optreden, is intensievere behandeling noodzakelijk. Patiënten worden dan verpleegd op de intensive care-afdeling van het ziekenhuis. Hier worden allerlei lichaamsfuncties in de gaten gehouden. Soms is een operatie noodzakelijk om afgestorven weefsel uit de alvleesklier te verwijderen. Maar deze operaties zijn relatief zeldzaam.

De operatie wordt in veel ziekenhuizen nog via een grote buikoperatie gedaan. Maar in gespecialiseerde centra wordt de operatie tegenwoordig ook via een kijkoperatie gedaan. Via een kleine snede in de linkerzij wordt dan een dunnen glasvezelbuis in het lichaam gebracht. Aan het einde van deze dunne buis zit een lampje en een kijkertje of cameraatje. Zo kan de arts in het lichaam en in de alvleesklier kijken. Door de dunne buis kan ook een klein grijpertje worden geschoven, waarmee het geïnfecteerde weefsel verwijderd wordt.

Pseudocysten die groter zijn dan 5 cm. en die langer dan zo’n 6 weken blijven zitten, moeten soms aangeprikt en leeggezogen worden. Soms is er een operatieve ingreep voor nodig om de pseudocyste te verwijderen.

Als de acute pancreatitis niet geneest, gaat de acute pancreatitis over in een chronische pancreatitis (chronische alvleesklierontsteking).

Bij een tekort aan bepaalde enzymen kunnen er medicijnen voorgeschreven worden. Lees verder over alvleesklier enzymen.